3 · RAPID

Mục lục › PHẦN 1. TƯ DUY VÀ RA QUYẾT ĐỊNH › Bài 3

PhầnPHẦN 1. TƯ DUY VÀ RA QUYẾT ĐỊNH
Câu hỏi mô hình trả lờiVới quyết định này, ai đề xuất, ai có quyền chặn, ai được hỏi ý kiến, ai quyết và ai làm?
Nguồn gốcPaul Rogers và Marcia Blenko (Bain & Company), bài “Who Has the D?”, Harvard Business Review, tháng 1/2006.
Đầu raMột bảng phân vai cho một quyết định, gồm ba cột là vai, người giữ vai và phạm vi quyền. Bảng mẫu nằm ở phần ví dụ.

1. BẢN CHẤT

RAPID chia một quyết định thành năm vai.

Recommend: người soạn đề xuất, gom dữ liệu và các phương án.

Agree: người có quyền phủ quyết đề xuất. Khi họ không đồng ý, hai bên tranh luận để sửa đề xuất. Không gỡ được thì đưa lên người quyết.

Input: người được hỏi ý kiến. Ý kiến của họ không ràng buộc.

Decide: một người duy nhất, chịu trách nhiệm về kết quả.

Perform: người thực hiện sau khi đã có quyết định.

Hai tác giả nói rõ năm chữ cái xếp như vậy cho dễ nhớ, các vai không diễn ra đúng theo thứ tự đó.

Hình 3. RAPID: năm vai trong một quyết định.
Hình 3. RAPID: năm vai trong một quyết định.

2. VÌ SAO CẦN

Một quyết định đi chậm thường vì không ai chắc mình đang giữ vai nào. Ba người cùng nghĩ mình là người quyết, hoặc không ai nghĩ vậy. Bài báo nêu bốn chỗ hay tắc: giữa toàn cầu và địa phương, giữa trụ sở và đơn vị kinh doanh, giữa các phòng chức năng, giữa công ty và đối tác bên ngoài. Theo hai tác giả, chỗ tắc giữa các phòng chức năng có lẽ phổ biến nhất. Cái giá đo được bằng số tuần một quyết định nằm chờ và số lần nó bị mở lại sau khi tưởng đã chốt.

3. CÁCH DÙNG

Năm vai là của Rogers và Blenko. Trình tự năm bước dưới đây là cách tôi đề xuất để các bạn áp dụng, không phải quy trình nguyên bản.

Bước 1. Chọn một quyết định cụ thể đang tắc. Bain khuyên bắt đầu từ những quyết định có giá trị cao hoặc tần suất cao. Không làm cho cả sơ đồ tổ chức.

Bước 2. Viết quyết định thành một câu có động từ, ví dụ “duyệt mức giá khuyến mãi theo vùng cho từng đợt”.

Bước 3. Gán tên người vào từng vai. Vai Decide chỉ có một người.

Bước 4. Rà vai Agree. Bài báo khuyên chỉ một vài người nên có quyền phủ quyết; nhiều người giữ vai này là dấu hiệu quyết định chưa được đẩy xuống đúng cấp. Hướng dẫn hiện nay của Bain dành vai này chủ yếu cho việc kiểm tra yêu cầu bắt buộc như pháp lý, và không phải quyết định nào cũng cần.

Bước 5. Chạy thử với quyết định gần nhất, ghi lại chỗ nào người trong cuộc hiểu khác bảng phân vai.

Đầu ra: một bảng phân vai cho một quyết định, gồm ba cột là vai, người giữ vai và phạm vi quyền. Bảng mẫu nằm ở phần ví dụ.

4. VÍ DỤ ÁP DỤNG

Loại tình huống: giả định. Doanh nghiệp, con số và diễn biến do tác giả dựng để minh hoạ cách dùng mô hình; không mô tả doanh nghiệp hay dự án tư vấn có thật.

Một chuỗi điện máy 60 cửa hàng mất trung bình 9 ngày để chốt giá cho mỗi đợt khuyến mãi theo vùng, trong khi đối thủ đổi giá sau 2 ngày. Khi ngồi lại, trưởng ngành hàng, giám đốc vùng và giám đốc tài chính đều cho rằng mình có quyền duyệt cuối.

Quyết định: duyệt mức giá khuyến mãi theo vùng cho từng đợt.

VaiNgười giữ vaiPhạm vi quyền
RecommendTrưởng ngành hàngSoạn đề xuất giá, kèm số liệu bán hàng và giá đối thủ
AgreeGiám đốc tài chínhPhủ quyết khi biên lợi nhuận gộp của đợt thấp hơn mức sàn. Không can thiệp vào việc chọn mặt hàng
InputGiám đốc vùngGóp ý về đối thủ và sức mua tại địa bàn
DecideGiám đốc kinh doanhQuyết trong ngày nhận đề xuất
PerformQuản lý cửa hàngĐổi bảng giá, báo lại kết quả bán

Điểm thay đổi lớn nhất là giám đốc vùng chuyển từ người duyệt sang người góp ý.

5. GIỚI HẠN VÀ BẪY SỬ DỤNG

Không cần khi: quyết định nhỏ đã có quyền hạn và quy trình rõ thì không cần lập bảng RAPID riêng. Quyết định diễn ra thường xuyên mà hay vướng quyền hạn thì vẫn đáng làm, như quyết định giá trong ví dụ trên.

Mô hình không giải quyết: người giữ vai Decide do dự (hai tác giả viết rõ RAPID không phải thuốc chữa cho chuyện này); thông tin đầu vào kém; mục tiêu của các phòng mâu thuẫn nhau.

Bẫy khi dùng: trao vai Agree cho mọi người muốn có tiếng nói, khi đó mỗi quyết định có nhiều quyền chặn hơn trước. Cũng đừng dùng RAPID thay bảng phân công công việc: RAPID trả lời ai có quyền gì với một quyết định, không trả lời ai làm việc gì trong dự án.

6. MÔ HÌNH ĐI CÙNG

Vroom-Yetton (phần Đọc thêm cuối sách): mức độ nên cho nhóm tham gia vào quyết định.

Groupthink: kiểm tra chất lượng thảo luận trước khi người giữ vai Decide chốt.

Trong 21 Bộ Công Cụ Chiến Lược: D1.1 Galbraith Star Model, khi việc phân vai đụng tới cấu trúc tổ chức.

Nguồn: Rogers, P., & Blenko, M. (2006). Who has the D? How clear decision roles enhance organizational performance. Harvard Business Review, tháng 1/2006. Bain & Company. RAPID decision making. bain.com/insights/rapid-decision-making. Phần bản chất đã đối chiếu với bài gốc đọc trên web.

Tra theo tình huống · Bảng thuật ngữ · Phiếu áp dụng